Can an employee or employer refuse mediation?

Ja, zowel een werknemer als een werkgever mag mediation weigeren. Mediation is vrijwillig. Maar binnen een arbeidsrelatie is een weigering niet altijd zonder gevolgen.

Zeker wanneer sprake is van ziekte, re-integratie of een ernstig verstoorde arbeidsrelatie, kan worden verwacht dat partijen voortvarend en serieus aan een oplossing werken. Dat kan mediation zijn, maar ook een andere passende interventie.

Arbeidsmediation is voor alle partijen spannend. Wilt u weten waar u aan toe bent? In dit blog leggen we u alles uit. U kunt ons ook altijd een vraag stellen via ons contactformulier.

Get in touch

Mediation is vrijwillig

Vrijwilligheid is een van de basisprincipes van mediation. Een werknemer of werkgever kan niet worden gedwongen om:

aan mediation te beginnen;
tijdens de mediation een bepaalde oplossing te accepteren;
de arbeidsrelatie te herstellen;
in te stemmen met beëindiging van het dienstverband;
de mediation voort te zetten.

Ook als mediation eenmaal is begonnen, kan een partij besluiten ermee te stoppen. Een mediator bepaalt niet wie gelijk heeft en legt geen oplossing op. Partijen houden zelf de regie.

Naast deze vrijwilligheid hebben werknemer en werkgever echter ook verplichtingen tegenover elkaar. Zij moeten zich als goed werknemer en goed werkgever gedragen. Bij ziekte moeten zij bovendien allebei meewerken aan de re-integratie. Een weigering kan daarom worden meegewogen bij de beoordeling of iemand voldoende heeft gedaan om het conflict of de stagnatie in de re-integratie op te lossen.

Mag een werknemer mediation weigeren?

Een werknemer mag mediation weigeren. Het is wel verstandig om het bezwaar concreet toe te lichten en, waar mogelijk, een redelijk alternatief voor te stellen.

Een bezwaar kan bijvoorbeeld betrekking hebben op:

de medische belastbaarheid van de werknemer;
het voorgestelde moment;
de gekozen mediator;
de locatie of vorm van de gesprekken;
onduidelijkheid over het doel van de mediation;
behoefte aan voorafgaand juridisch advies.

Bezwaar tegen een bepaalde mediator betekent niet automatisch dat de werknemer mediation als geheel weigert. Beide partijen hebben inspraak in de keuze van de mediator. Mogelijk kan een andere mediator worden gekozen.

Hetzelfde geldt voor de vorm. Wanneer een fysiek gesprek tijdelijk niet mogelijk is, kan soms worden onderzocht of een online gesprek, een later moment of eerst een afzonderlijke intake passend is.

Een afzonderlijke intake biedt gelegenheid om vragen en bezwaren te bespreken. Zo’n gesprek verplicht de werknemer of werkgever niet om de mediation daarna voort te zetten.

Wat als de bedrijfsarts mediation adviseert?

Wanneer de bedrijfsarts mediation adviseert, moet eerst duidelijk zijn of de werknemer medisch in staat is om deel te nemen en onder welke voorwaarden.

De bedrijfsarts kan bijvoorbeeld adviseren:

dat mediation direct kan starten;
dat eerst een korte herstelperiode nodig is;
dat gesprekken alleen onder bepaalde voorwaarden mogelijk zijn;
dat de werknemer op dat moment nog niet belastbaar is voor mediation.

De mediator beoordeelt de medische belastbaarheid niet. Ook een werkgever kan die beoordeling niet zelf maken.

Wanneer een werknemer twijfelt aan het medische advies, kan hij de bedrijfsarts om verduidelijking vragen of een second opinion bij een andere bedrijfsarts aanvragen. Bij een geschil over de re-integratie-inspanningen of de vraag of werk passend is, kunnen werknemer en werkgever ook een deskundigenoordeel bij het UWV overwegen.

Kan een weigering gevolgen hebben voor het loon?

Een weigering kan onder omstandigheden gevolgen hebben voor de loonbetaling, maar dat gebeurt niet automatisch.

Er moet onderscheid worden gemaakt tussen loonopschorting en een loonstop:

Bij loonopschorting wordt de betaling tijdelijk uitgesteld, bijvoorbeeld wanneer de werkgever onvoldoende informatie heeft om te beoordelen of recht op loon bestaat. Als de werknemer alsnog aan de controlevoorschriften voldoet, kan het loon met terugwerkende kracht worden betaald.
Bij een loonstop bestaat gedurende een bepaalde periode geen recht op loon, bijvoorbeeld wanneer een werknemer zonder goede reden niet meewerkt aan redelijke re-integratiemaatregelen.

Of het weigeren van mediation een loonmaatregel kan rechtvaardigen, hangt af van alle omstandigheden. Daarbij kan onder meer van belang zijn:

wat de bedrijfsarts heeft geadviseerd;
of de werknemer medisch in staat is om deel te nemen;
waarom de werknemer niet wil deelnemen;
of redelijke voorwaarden zijn voorgesteld;
of de werknemer inspraak had in de keuze van de mediator;
of alternatieven zijn onderzocht.

Een loonmaatregel is een arbeidsrechtelijke beslissing van de werkgever en valt buiten de rol van de mediator. Voordat zo’n maatregel wordt genomen, is zorgvuldige juridische beoordeling verstandig.

Mag een werkgever mediation weigeren?

Ook een werkgever mag mediation weigeren. Maar een werkgever kan niet zonder meer aannemen dat daarmee de kous af is.

Een weigering kan bijvoorbeeld een rol spelen wanneer:

de bedrijfsarts mediation heeft geadviseerd;
het arbeidsconflict de re-integratie belemmert;
de werknemer herhaaldelijk om een begeleid gesprek heeft gevraagd;
de werkgever stelt dat de arbeidsverhouding ernstig en duurzaam is verstoord;
onvoldoende andere pogingen zijn gedaan om het conflict op te lossen.

In een eventuele arbeidsrechtelijke procedure kan worden meegewogen welke inspanningen werkgever en werknemer hebben geleverd. Een werkgever die mediation afwijst, doet er daarom verstandig aan de reden vast te leggen en te onderzoeken welke andere interventie wél mogelijk is.

Deelname betekent geen erkenning van schuld

Werknemers en werkgevers zijn soms terughoudend omdat zij denken dat deelname aan mediation betekent dat zij erkennen dat er een conflict is of dat zij iets verkeerd hebben gedaan.

Dat is niet het geval.

Instemmen met mediation betekent niet dat een partij:

schuld erkent;
instemt met de lezing van de ander;
akkoord gaat met ontslag of vertrek;
afstand doet van juridische rechten;
verplicht is om tot overeenstemming te komen.

Het betekent alleen dat partijen bereid zijn te onderzoeken of onder begeleiding een werkbare oplossing kan worden gevonden.

Wat kunt u doen als u twijfelt?

Voordat u mediation definitief weigert, kunt u de volgende stappen zetten:

Vraag wat het doel van de mediation is
Gaat het om herstel van de samenwerking, re-integratie, werkafspraken of het onderzoeken van verschillende toekomstscenario’s?
Maak het bezwaar concreet
Gaat het om mediation zelf of om de mediator, timing, locatie, vorm of medische belastbaarheid?
Bespreek mogelijke aanpassingen
Denk aan een andere mediator, een neutrale locatie, een online gesprek of een later startmoment.
Vraag eventueel om een afzonderlijke intake
Tijdens een intake kunnen vragen en bezwaren vertrouwelijk worden besproken. Daarna kan nog steeds worden besloten niet verder te gaan.
Bespreek medische belastbaarheid met de bedrijfsarts
De mediator beoordeelt niet of een werknemer medisch in staat is om deel te nemen.
Onderzoek een andere passende interventie
Wanneer mediation niet mogelijk of passend is, kan soms een begeleid gesprek, coaching, overleg via adviseurs of een andere vorm van conflictbegeleiding worden ingezet.

Kan mediation dus worden geweigerd?

Ja. Mediation blijft vrijwillig. Maar binnen een arbeidsrelatie kan een weigering wel worden meegewogen bij de beoordeling van de re-integratie en van goed werkgever- of werknemerschap.

Een concreet gemotiveerde weigering of een redelijk alternatief is iets anders dan ieder gesprek blokkeren. Van partijen mag in het algemeen worden verwacht dat zij, zeker bij een conflict tijdens ziekte, voortvarend en serieus werken aan een oplossing. Dat kan mediation zijn, maar ook een andere passende interventie.

Bij twijfel is het verstandig het bezwaar concreet te maken, de medische belastbaarheid met de bedrijfsarts te bespreken en te onderzoeken of aanpassing van de mediation of een andere interventie mogelijk is.

Are you dealing with a workplace dispute and want to know what your options are? Van Opstal & Partners operates nationwide, so you can count on a mediator who is a good fit for your situation and, whenever possible, is from your region.

Get in touch